13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2024
Η πατρίδα μας, όσο και εάν για πολλούς δεν είναι γνωστό, είναι γεμάτη από τοπωνύμια, ονόματα βουνών, αλλά και πηγών, που φέρουν την ονομασία …. ΚΑΚΑΒΟΣ. Ενδεικτικά και όχι εξαντλητικά, θα αναφέρω, για τις ανάγκες του παρόντος άρθρου, τόσο το βουνό της Ν.Α. Χαλκιδικής ή και το ποτάμι στην ορεινή Τριχωνίδα, αλλά και την ομώνυμη ιαματική πηγή της νήσου Κύθνου.
Η λέξη ΚΑΚΑΒΟΣ ετυμολογείται από την αρχαιοελληνική λέξη … “κακκάβη”, όπου κατόπιν αλλαγής από την αρχική, θηλυκού γένους, λέξη, κατέληξε στη νεότερη ελληνική ως “το κακκάβι”, “το κακκάβιον” ή και “ο κάκαβος”. Σημαίνει το μεγάλο χάλκινο ή ορειχάλκινο σκεύος, δηλαδή το καζάνι, από όπου πήρε την ονομασία της και η “κακαβιά”, το καθημερινό φαγητό – σούπα των αλιέων, την οποία παρασκευάζουν και καταναλώνουν ευρισκόμενοι στα καϊκια τους, είτε εν πλω, είτε στην παραλία ή ακόμα και στο απάνεμο σημείο, που θα τύχει να προσορμιστούν.
Στη Λήμνο, ΚΑΚΑΒΟΣ ονομάζεται ο ορεινός όγκος, που υψώνεται πάνω από το χωριό Θάνος στα Ν.Δ. του νησιού. Ο οικισμός απλώνεται στους πρόποδες του βουνού και περιβάλλεται από αμυγδαλεώνες.
Το Θάνος είναι ένα γραφικό χωριό, με στενά δρομάκια και αξιοθέατα, όπως η κεντρική βρύση, η βρύση Λιονταρή, το παλιό σχολείο, το πέτρινο στάδιο στην πλατεία, τα γεφυράκια, που συνδέουν την ανατολική με την δυτική πλευρά του χωριού, αλλά και τα δημοτικά πλυσταριά της Φάραγγας και του Μεγάλακκου, που βρίσκονται στην έξοδο του χωριού. Διαθέτει πανέμορφη παραλία, μια από τις καλύτερες του νησιού, με υπέροχη αμμουδιά και ωραία beach bars.
Μέχρι το τέλος του 14ου αιώνα μ.Χ. η αγιορείτικη μονή της Μεγίστης Λαύρας κατείχε στη Λήμνο τρία μετόχια. Του Γομάτου, της Παναγίας Κακαβιώτισσας και το Παλαιοκάστελλον του Κοντιά.
Η Παναγιά πήρε το όνομα “Κακαβιώτισσα” από το βουνό Κάκαβο, στο οποίο βρίσκεται το ξωκλήσι της. Πρόκειται για τη μοναδική σε όλο τον κόσμο ασκεπή εκκλησία και εκτιμάται ότι χτίστηκε γύρω στα 1300, μέσα σε μια εσοχή που σχηματίζουν τα βράχια, από μοναχούς που ήρθαν από τον Άγιο Ευστράτιο, για να προστατευθούν από τις επιδρομές των Τούρκων.
Πολλοί μοναχοί, ήδη από τα 1305, όταν το ξωκλήσι περιήλθε στην ιδιοκτησία της μονής Μεγίστης Λαύρας, επέλεξαν να ασκητέψουν στις γύρω σπηλιές του βουνού.
Το ξωκλήσι εορτάζει την Τρίτη μετά το Άγιο Πάσχα, αλλά Πανηγυρικός Όρθρος και Θεία Λειτουργία τελείται ΚΑΙ μέσα στο πρώτο 10ήμερο κάθε Αυγούστου.
Έχουν γραφτεί πολλά άρθρα σχετικά με το ξωκλήσι της Παναγιάς της Κακαβιώτισσας. Άρθρα με θρησκευτικό, ιστορικό, αλλά και τουριστικό – περιηγητικό περιεχόμενο. Κοινή συνισταμένη όλων αυτών είναι μία. Μοναδικό τοπίο, γεμάτο ευλάβεια, ενέργεια, ιστορία, φυσικό κάλλος.
Όπως και να θέλεις να περιγράψεις τη βιωματική εμπειρία της επίσκεψης στο ξωκλήσι της Παναγιάς, εκεί ψηλά στον Κάκαβο, δεν θα πέσεις ποτέ έξω. Μία φωτογραφία εξάλλου, δίπλα σε όσα όμορφα λόγια και να γράψεις, θα μεταφέρει αυτόματα τη γραφίδα ή το πληκτρολόγιο σε άλλη διάσταση.
Ο Κωνσταντίνος Σάθας (Αθήνα 1842 – Παρίσι 1914) υπήρξε από τους πιο επιφανείς Έλληνες ιστορικούς της νεότερης Ελλάδας, καθώς και από τους πρωτοπόρους των νεοελληνικών ερευνών. Επίσης συγκαταλέγεται στους θεμελιωτές των Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών στην Ελλάδα.
Παράτησε τις σπουδές του στην Ιατρική Σχολή Αθηνών, για να ασχοληθεί με την ιστορία. Αφορμή για τη “στροφή” αυτή στάθηκε η τυχαία ανεύρεση του «Χρονικού του Γαλαξειδίου», που ανακάλυψε σε μία κρύπτη, στα ερείπια της Μονής Σωτήρος, στο Γαλαξείδι, που ήταν ο τόπος καταγωγής του.
Μετά από σχολαστική επιμέλεια, εξέδωσε το “Χρονικό του Γαλαξειδίου” ένα χρόνο αργότερα. Ο Γεώργιος Αλεξ. Μαυροκορδάτος και ο Κωνσταντίνος Λομβέρδος χρηματοδότησαν τις έρευνές του στα Αρχεία της Βενετίας, της Κωνσταντινούπολης και της Φλωρεντίας. Μέχρι το 1895 κατάφερε να εκδώσει πολυάριθμες μελέτες, καθώς και να ανασύρει από τις πηγές και να αναδείξει πολύ σημαντικά (κυρίως πατριαρχικά) έγγραφα, με τα οποία κάλυψε όλη, την μέχρι τότε ιστορικά ανεπεξέργαστη, περίοδο του Βυζαντίου και της Τουρκοκρατίας.
Στον Κωνσταντίνο Σάθα οφείλουμε την ανεύρεση των πηγών, που μαρτυρούν και καταγράφουν την ιστορία της Παναγίας της Κακαβιώτισσας :
ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ – ΤΟΜΟΣ Γ’ – ΒΕΝΕΤΙΑ 1872)
Κάτω από το βραχώδες μπαλκόνι οι ασκητές έχτισαν τον μικρό ναό για να τελούν τη θεία λειτουργία οι μοναχοί.
Με το πέρασμα των χρόνων οι μοναχοί έφυγαν από τη ζωή και ο τελευταίος αποφάσισε να εγκαταλείψει τη Λήμνο και να πάει στο Άγιο Όρος. Σύμφωνα με την παράδοση, πριν φύγει για το Άγιο όρος, βρήκε ένα Λημνιό από την οικογένεια Μουμτζή, που είχε τη μάντρα του (το Λημνιώτικο μαντρί) εκεί κοντά και του εμπιστεύτηκε την εικόνα της Παναγίας, το «Ρόδον το αμάραντον».
Ο μοναχός ζήτησε από το βοσκό να τοποθετεί την εικόνα στο ναό κάθε “Λαμπροτρίτη” για να λειτουργείται. Έπειτα, σύμφωνα με το λαϊκό θρύλο, ο ασκητής μπήκε στη θάλασσα, άνοιξε το ράσο του, το οποίο έγινε βάρκα και έφυγε για το Άγιο Όρος.
Νέοι μοναχοί δεν ήρθαν στο ξωκλήσι ποτέ ξανά, το οποίο έμεινε πλέον ως αξιοθέατο του νησιού.
Η μοναδική ιερότητα της Παναγίας της Κακαβιώτισσας, απαλλαγμένη από την “αγωνία”, με την οποία έρχεται αντιμέτωπος όποιος θέλει με λίγα λόγια ή σε λίγες γραμμές να την περιγράψει, περικλείεται λιτά και απόλυτα στα λόγια του Πολωνού λυρικού ποιητή και σκεπτικιστή φιλόσοφου Stanisław Jerzy Lec (1909 – 1966)
“Ο δάκτυλος του Θεού ποτέ δεν αφήνει πανομοιότυπα αποτυπώματα”
