03 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2024
Ο Γιουχάνι Γιόλεβι Παλασμάα (Juhani Uolevi Pallasmaa) είναι ένας από τους πλέον διακεκριμένους Φινλανδούς αρχιτέκτονες, αλλά και ιδιαίτερα ξεχωριστός στοχαστής, στο πεδίο της αρχιτεκτονικής. Υπήρξε καθηγητής αρχιτεκτονικής στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι, αλλά και στη συνέχεια Κοσμήτορας στην ίδια Σχολή. Γεννήθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου του έτους 1936 στην πόλη Χεμεενλίννα (Hämeenlinna) της Φινλανδίας.
Είχε το προνόμιο να γεννηθεί στην παλαιότερη ηπειρωτική πόλη της χώρας του, μια πόλη την οποία όποιος την δει, ακόμη και σε φωτογραφίες, θα μαγευτεί από τη φυσική ομορφιά της, αλλά και από την αρχιτεκτονική της. Όταν γράφονται αυτές οι γραμμές, ο Γιουχάνι Παλασμάα είναι ήδη ηλικίας 88 χρόνων (Wikipedia Αγγλικά).
Στην ίδια αυτή πανέμορφη πόλη του Βορρά, που είναι κτισμένη στις όχθες της λίμνης Vanajavesi, αντίκρυσε το πρώτο φως του κόσμου τούτου και ο διάσημος Φινλανδός συνθέτης Johan Julius Christian Sibelius. Γεννήθηκε στις 08 Δεκεμβρίου 1865 και απεβίωσε στις 20 Σεπτεμβρίου 1957. Η πατρίδα του, για να τον τιμήσει, έχει καθιερώσει την 8η Δεκεμβρίου, ημέρα των γενεθλίων του, ως ημέρα εορτασμού της Φινλανδικής Μουσικής.
Επανερχόμενος στον Γιουχάνι Παλασμάα, πρέπει – οπωσδήποτε – να αναφέρω ότι, στα 1996 κυκλοφόρησε το, αποτελούμενο από 128 σελίδες, κλασικό βιβλίο του “The eyes of the skin“, το οποίο είναι η επιτομή της αρχιτεκτονικής θεωρίας, θέτοντας το μακρόπνοο όσο και ακραίο, αλλά συνάμα βαθύ ερώτημα :
“Γιατί, όταν υπάρχουν πέντε αισθήσεις, μια και μοναδική αίσθηση – η όραση – γίνεται τόσο κυρίαρχη στον αρχιτεκτονικό πολιτισμό και τον σχεδιασμό ; ”
Ο Γιουχάνι Παλασμάα υποστηρίζει ότι, … “η καταστολή των άλλων τεσσάρων αισθητηριακών σφαιρών έχει οδηγήσει στη συνολική φτωχοποίηση του δομημένου μας περιβάλλοντος, συχνά μειώνοντας την έμφαση στη χωρική εμπειρία ενός κτιρίου και της ικανότητας της αρχιτεκτονικής να εμπνέει, να εμπλέκεται και να ενισχύει πλήρως τη ζωή …”.
Είμαι σχεδόν βέβαιος ότι, όλα τα παραπάνω, όσο και ενδιαφέροντα μέχρι εδώ να είναι, θα φαίνονται “εκτός θέματος” σε εκείνους τους αναγνώστες των άρθρων του blog.limnoswonderland.gr, οι οποίοι επισκέπτονται το ιστολόγιο συχνότερα από άλλους και γνωρίζουν ήδη πολύ καλά ότι, στο επίκεντρο της θεματολογίας μας είναι το νησί της Λήμνου.
Όμως, όπως σημειώνει ο Γιαν Γελ, έτερος Φινλανδός αρχιτέκτονας και σύμβουλος αστικού σχεδιασμού, στο βιβλίο του “Aνθρώπινες πόλεις” (σελ. 162 – 163 / Αθήνα 2013), αναφερόμενος στο “The eyes of the skin” του Γιουχάνι Παλασμάα … “ο Pallasmaa ενθαρρύνει μια νέα ψηλάφηση στην αρχιτεκτονική, μια ενδυναμωμένη αίσθηση της υλικότητας και του αγγίζειν, της υφής και του βάρους, της πυκνότητας του χώρου, των διαστημάτων και του υλοποιούμενου φωτός. Αυτή η «ψηλάφηση» μπορεί να γίνει δυνατή μόνο στο πλαίσιο μιας πόλης μικρής κλίμακας. Στην Ύδρα στην Ελλάδα και στο Πορτοφίνο στην Ιταλία, έχεις την αίσθηση ότι ολόκληρη η πόλη εναρμονίζεται με το ανθρώπινο σώμα και τις αισθήσεις, Χάρη στις μικρές διαστάσεις τους, την αμφιθεατρική φυσική τοποθεσία και την ημικυκλική διαρρύθμιση των λιμανιών τους, οι οικισμοί αυτοί είναι αναλογικοί ως προς τις αισθήσεις σου. Μπορείς να δεις oλόκληρη την έκταση μέχρι το λιμάνι, την πόλη, τις καθημερινές δραστηριότητες των κατοίκων και να εστιάσεις σε λεπτομέρειες. Η όλη εμπειρία είναι φυσική και αβίαστη. …”
(Ηλιοβασίλεμα στο παλιό λιμάνι της Μύρινας – φωτογραφία Κωνσταντίνος Αναγνωστόπουλος / Οκτώβριος 2024)
Αυτή την εποχή (Οκτώβριος 2024) στο νησί της Λήμνου είναι ακόμη έντονη η παρουσία πολυπληθών γκρουπ από Σκανδιναβούς τουρίστες !!! Άνθρωποι από τη Βόρεια Ευρώπη και κυρίως από τις Σκανδιναβικές χώρες φτάνουν, ως επισκέπτες, στη Λήμνο σχεδόν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
Είναι πιθανό, τόσο ο Γιουχάνι Παλασμάα, όσο και ο Γιαν Γελ να έχουν και αυτοί κάποτε, είτε μεμονωμένα, είτε με γκρουπ, επισκεφτεί το νησί της Λήμνου. Μπορεί βέβαια και όχι.
Όποια όμως και να είναι η αλήθεια στο ζήτημα αυτό, έχουν – ακόμα και εν αγνοία τους – περιγράψει την πόλη της Μύρινας, με τον πιο επιτυχημένο τρόπο : “… Αυτή η «ψηλάφηση» μπορεί να γίνει δυνατή μόνο στο πλαίσιο μιας πόλης μικρής κλίμακας. …….. έχεις την αίσθηση ότι ολόκληρη η πόλη εναρμονίζεται με το ανθρώπινο σώμα και τις αισθήσεις, Χάρη στις μικρές διαστάσεις …, την αμφιθεατρική φυσική τοποθεσία και την ημικυκλική διαρρύθμιση των λιμανιών …, οι οικισμοί αυτοί είναι αναλογικοί ως προς τις αισθήσεις σου. … Η όλη εμπειρία είναι φυσική και αβίαστη…”
Η Μύρινα, χάρη, στις μικρής κλίμακας διαστάσεις της, την αμφιθεατρική φυσική τοποθεσία και την ημικυκλική διαρρύθμιση των λιμανιών της, είναι πράγματι ένας οικισμός, αναλογικός ως προς όλες τις αισθητήριες ανθρώπινες σφαίρες, είτε πρόκειται για την όραση, είτε για καθεμία από τις υπόλοιπες. Η εμπειρία, να περιδιαβαίνεις τα πλακόστρωτα σοκάκια της πόλης και να περνάς από τον Ρωμέϊκο Γιαλό στο παλιό λιμάνι μπροστά από κατοικίες, που είναι πλέον ανακηρυγμένα διατηρητέα πολιτιστικά μνημεία, είναι μοναδική και σε κάποιες περιπτώσεις συγκλονιστική.
Ο Γιουχάνι Παλασμάα και ο Γιαν Γελ, οι διακεκριμένοι αυτοί Φινλανδοί αρχιτέκτονες, ακόμα και εάν ποτέ δεν έχουν έρθει στο νησί της Λήμνου, ακόμα και εάν ποτέ δεν έχουν περπατήσει στα δρομάκια της Μύρινας, την “γνωρίζουν” και την έχουν περιγράψει παραστατικά, γιατί πράγματι η εμπειρία που βιώνεις ζώντας μέσα σε αυτή την πόλη σου δημιουργεί την αίσθηση ότι, ολόκληρη εναρμονίζεται με το ανθρώπινο σώμα και τις αισθήσεις.
Η επιστήμη της Ψυχολογίας έχει επιτύχει τα τελευταία χρόνια, σε συνέργεια και με άλλους συναφείς επιστημονικούς κλάδους, να χαρτογραφήσει τα συναισθήματα μας και το που “χτυπάει” καθένα από αυτά μέσα στο σώμα μας. Οι ειδικοί δεν έχουν ακόμα καταλήξει με απόλυτη βεβαιότητα ότι, ο εγκέφαλός μας ελέγχει πλήρως το σώμα μας. Συμφωνούν, όμως, ότι η σύνδεση πνεύματος και σώματος είναι θεμελιώδης για τη συνολική μας ευεξία. «Τα συναισθήματά σου πρέπει να τα βιώνεις», λέει η κοινωνική λειτουργός και συγγραφέας Hilary Jacobs Hendel.
Έτσι, για παράδειγμα, η ΧΑΡΑ καταγράφεται με έντονη δραστηριότητα σε όλο το σώμα.
Πρέπει πράγματι “να δεις καθαρά”, όχι μόνο την εικόνα, την οποία τα μάτια αντικρίζουν σε κάθε βήμα σου, αλλά και την ιστορία του Κάστρου, όπως παλαιότερα ονομαζόταν η πόλη της Μύρινας. Πρέπει “να δεις καθαρά”, όχι μόνο την εικόνα του νησιού ολόκληρου, για να κατανοήσεις την αδιάκοπη πορεία του τόπου μέσα στους αιώνες, από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι σήμερα.
Και εάν περιδιαβαίνοντας τα όμορφα και γραφικά σοκάκια της Μύρινας νιώθεις να σε πλημμυρίζει “μια έντονη δραστηριότητα σε όλο το σώμα“, είναι γιατί ξεχειλίζεις από χαρά για όλα όσα “ψηλαφούν” και οι πέντε αισθήσεις σου.
Παραθέτω τους συνδέσμους, για να πλοηγηθείτε εικονικά σε κάποια από τα πολύ σπουδαία αρχιτεκτονικά μνημεία της πόλης της Μύρινας, μεταξύ των οποίων και η οικία Σαχτούρη, στην οποία στεγάζεται και η βιβλιοθήκη της αείμνηστης ποιήτριας – πεζογράφου & θεατρικής συγγραφέως Μαρίας Λαμπαδαρίδου – Πόθου.
http://limnos.ynmteba.gr/?odkentry=myr0020
http://limnos.ynmteba.gr/?odkentry=myr0012
http://limnos.ynmteba.gr/?odkentry=myr0031
Η ΛΗΜΝΟΣ δεν είναι μόνο αυτό που βλέπεις. Είναι όλα αυτά που γεύεσαι, αυτά που νιώθεις με την αφή, όλοι οι ήχοι της, που ακούς, οι μυρωδιές, που φτάνουν στη μύτη σου και οσφραίνεσαι.
Τη Λήμνο μη διστάσεις να τη βιώσεις με όλες τις αισθήσεις σου. Αυτό της αξίζει. Και εσένα αυτό σου χρειάζεται, για να νιώσεις να σε πλημμυρίζει … “μια έντονη δραστηριότητα σε όλο το σώμα“.
Η ΧΑΡΑ της ψυχής και του μυαλού σου.
* – * – * – * – * – * – * – * – * – * – * – *
ΠΗΓΕΣ
- Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης ΓΙΟΥΧΑΝΙ ΠΑΛΛΑΣΜΑΑ (JUHANI PALLASMAA)
- ΥΝΜΤΕΒΑ Υπηρεσία Νεώτερων Μνημείων & Τεχνικών Έργων Βορείου Αιγαίου του ΥΠ.ΠΟ.
- Πού «χτυπούν» τα συναισθήματα στο σώμα – OW.GR
