03 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2024
“Mlungu Dalitsani Malawi … O! Ufulu tigwirizane, Kukweza Malawi. Ndi chikondi, khama, kumvera, Timutumikire. Pa nkhondo nkana pa mtendere, Cholinga n’ chimodzi. Mai, bambo, tidzipereke, Pokweza Malawi”. (last stanza of Malawi National Anthem in Chichewa Words)
“Ο Θεός να ευλογεί τη γη μας, το Μαλάουι … Ελευθερία για πάντα, ας ενωθούμε όλοι. Για να αναπτύξουμε το Μαλάουι. Με την αγάπη μας, τον ζήλο μας και την αφοσίωσή μας. Φέρνουμε το καλύτερό μας σε αυτήν. Σε καιρό πολέμου ή σε καιρό ειρήνης. Ένας σκοπός και ένας στόχος. Άνδρες και γυναίκες, που υπηρετούν ανιδιοτελώς στην οικοδόμηση του Μαλάουι”. (τελευταία στροφή του Εθνικού Ύμνου του Μαλάουι στην τοπική διάλεκτο Chichewa)
και από τον Ιούλιο του 1964, της ανεξάρτητης Δημοκρατίας του Μαλάουι)
Στα μέσα Ιουνίου του 2012 βρέθηκα, για μια ακόμη φορά, στο νησί της Λήμνου. Βουλευτικές εκλογές και εγώ, αντιπρόσωπος της δικαστικής αρχής. Η επιλογή μου, στη Δημοτική Ενότητα Νέας Κούταλης, αμετακίνητη. Και η κληρωτίδα, πρώτη φορά, έβγαλε για εμένα … Κοντιάς.
Το πανέμορφο και ιδιαίτερα γραφικό – πετρόκτιστο χωριό του Κοντιά το γνώριζα, από προηγούμενες επισκέψεις μου στο νησί της Λήμνου. Εκλογές όμως στον Κοντιά … πρώτη φορά. Από τις πολλές προηγούμενες εμπειρίες μου, επίσης γνώριζα ότι, οι εκλογικοί κατάλογοι, σε όλο το νησί, είναι γεμάτοι από επίθετα Λημνιών, των οποίων η κατοικία βρίσκεται κάπου στο εξωτερικό. Αυστραλία, Αμερική, Νότια Αφρική, Αίγυπτος, Ισπανία, Καναδάς, αλλά και πολλές άλλες χώρες, φιγουράριζαν στην άκρη δεξιά κάθε καταλόγου. Βλέπεις, πολλοί Λημνιοί στο παρελθόν επέλεξαν την ξενιτιά, για μια καλύτερη ζωή. Από την άλλη, η Λήμνος, εδώ και αιώνες, υπήρξε πάντα υποδοχέας μεταναστών, ξεριζωμένων, διωγμένων, αλλά και ανθρώπων εκτοπισμένων. Περίεργες ιστορικές συγκυρίες τα έφεραν έτσι, ώστε στο παρελθόν να έχει υπάρξει και φιλόξενος τόπος στρατιωτικών, από πολλά μέρη της γης.
Δεν θα ντραπώ να γράψω ότι, στον Κοντιά, πρώτη φορά, διατρέχοντας τον εκλογικό κατάλογο, συνάντησα, στην άκρη δεξιά, το εξωτικό όνομα … του Μαλάουι (Malawi). Ρωτώντας τους ανθρώπους της εφορευτικής επιτροπής, έμαθα ότι, βρίσκεται στην Αφρική. Θεωρούσα πάντα ότι, υπήρξα (και παραμένω) σε υψηλό επίπεδο γεωγραφικών γνώσεων. Όμως, ο Άρθουρ Σοπενχάουερ, για ακόμη μία φορά, επιβεβαιώθηκε λέγοντας … “Κάθε μέρα είναι μια μικρή ζωή, κάθε ξύπνημα είναι μια μικρή γέννα, κάθε νέο πρωινό είναι μια μικρή νιότη”. Σας μεταφέρω λοιπόν ότι, …
Το Μαλάουι είναι χώρα της Αφρικής που συνορεύει με τη Ζάμπια, την Τανζανία και τη Μοζαμβίκη. Έχει μία μικρή ελληνική κοινότητα περίπου 200 ατόμων, που είναι από τους πιο εύπορους κατοίκους της αφρικάνικης χώρας. Σε ποσοστό 80% είναι συγγενείς μεταξύ τους και κατάγονται από το ίδιο χωριό της Λήμνου. Δεν νομίζω πλέον να παιδευτείτε περισσότερο να συμπεράνετε ότι, … ΝΑΙ, ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΝΤΙΑ.
Ιδρυτής της κοινότητας θεωρείται ο Νικόλαος Γιαννάκης που δημιούργησε περιουσία μαθαίνοντας στους ντόπιους να ψαρεύουν με τράτα. Υπήρξε ο Πατριάρχης της ελληνικής κοινότητας του Μαλάουι. Τη δεκαετία του 1920, ο Νικόλαος Γιαννάκης έφυγε από το χωριό του, τον Κοντιά της Λήμνου για να αναζητήσει την τύχη του στο εξωτερικό. Όπως χιλιάδες άλλοι Έλληνες έφθασε μέχρι και τις ΗΠΑ. Εκεί ζούσε η αδελφή του και θεωρούσε ότι, θα μπορούσε να τον βοηθήσει να εγκατασταθεί στη χώρα. Όμως, το αμερικανικό τμήμα αλλοδαπών ανακάλυψε ότι, δεν είχε τα σωστά χαρτιά, για να παραμείνει στις ΗΠΑ και έτσι απελάθηκε στην Ελλάδα.
Το έτος 1928, μετά από μια ήδη περιπετειώδη περιπλάνηση σε άλλες αφρικανικές χώρες, έμαθε ότι, στο Μαλάουι, που ήταν υπό βρετανική κυριαρχία και λεγόταν τότε Νυασαλάνδη (Nyassaland), υπήρχε μία λίμνη, τόσο πλούσια σε ψάρια, που οι ντόπιοι τα έπιαναν με τα χέρια. Ο Γιαννάκης σκέφθηκε ότι, θα μπορούσε να βγάλει ένα καλό εισόδημα ψαρεύοντας εκεί. Έτσι έφθασε στη λίμνη, η οποία βρίσκεται στα σημερινά σύνορα του Μαλάουι με τη Μοζαμβίκη και την Τανζανία και είναι γνωστή ως Μαλάουι ή Νυάσα. Ανακάλυψε ότι, η λίμνη Μαλάουι πράγματι διέθετε πολλά ψάρια. Λέγεται ότι, οι ντόπιοι τότε δεν χρησιμοποιούσαν δίχτυα στο ψάρεμα. Δεν γνωρίζουμε αν αυτό πράγματι ισχύει. Πάντως, το βέβαιο είναι ότι, οι ντόπιοι δεν γνώριζαν να ψαρεύουν με το σύστημα της τράτας.
Σύντομα έβγαλε αρκετά χρήματα για να αγοράσει μία δική του βάρκα. Η βάρκα έγινε πλοιάριο. Λίγα χρόνια αργότερα, ο Γιαννάκης είχε αποκτήσει ολόκληρο στόλο με ψαράδικα. Έμαθε τους ντόπιους, που δούλευαν γι’ αυτόν, να ψαρεύουν με το σύστημα της τράτας. Στην ανάπτυξη της επιχείρησης του Γιαννάκη βοήθησε, από το 1932 και μετά, ο αδελφός του Χρήστος, τον οποίο ο Νίκος έφερε στο Μαλάουι.
Μέχρι και το 1938, ο Νίκος Γιαννάκης είχε φέρει στο Μαλάουι, εκτός από τον Χρήστο, και τα υπόλοιπα οκτώ αδέλφια του, για να τον βοηθούν στη δουλειά. Όμως, ο κύκλος εργασιών του είχε αυξηθεί σε τέτοιο σημείο, που, εκτός από τα αδέλφια του, έφερε από τον Κοντιά και πολλούς άλλους συγγενείς του, ακόμη και κουμπάρους του. Έτσι, στις παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου είχε δημιουργηθεί στο Μαλάουι μια μικρή, αλλά ακμάζουσα, ελληνική κοινότητα, που απαρτιζόταν σε μεγάλο βαθμό από συγγενείς και συγχωριανούς και όλοι τους από τη Λήμνο.
Σήμερα, έναν αιώνα αργότερα, ο Νικόλαος Γιαννάκης δίκαια θεωρείται ο Πατριάρχης της ελληνικής κοινότητας. Βέβαια, και πριν από αυτόν, στις αρχές του 20ου αιώνα, στο Μαλάουι είχαν καταφθάσει και λίγοι άλλοι Έλληνες. Ήταν κυρίως έμποροι που εκμεταλλεύτηκαν το άνοιγμα μίας νέας αγοράς, που ήταν το Μαλάουι, μετά την επέκταση εκεί της σιδηροδρομικής γραμμής από τη Ροδεσία. Όμως, ο Γιαννάκης ήταν αυτός που δημιούργησε την Κοινότητα των Ελλήνων, καλώντας στη χώρα τους δικούς του από τον Κοντιά.
Από τους πρώτους μεγάλους καπνοπαραγωγούς του Μαλάουι ήταν ο Αντώνης Τσέλινγκας, γαμπρός του Νίκου Γιαννάκη, που ήρθε το 1946 στην αφρικανική χώρα. Αυτός ασχολήθηκε από νεαρή ηλικία με τα καπνά και έτσι απέκτησε σημαντική τεχνογνωσία πάνω στο προϊόν.
Το 1964, όταν το Μαλάουι έγινε ανεξάρτητη χώρα, ο Αντώνης Τσέλινγκας έγινε σύμβουλος του πρώτου πρόεδρου του Μαλάουι.
Υπάρχουν και άλλοι Έλληνες στο Μαλάουι σήμερα, που ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής και εξαγωγής καπνού. Επίσης, διαθέτουν πολλά καταστήματα και επιχειρήσεις αγροτικών προϊόντων.
Η Λίμνη Μαλάουι, που έχει συνολική έκταση 9.250 τετραγωνικά μίλια, αποτελεί πόλο τουριστικής έλξης. Είναι η τρίτη μεγαλύτερη και η δεύτερη βαθύτερη λίμνη της Αφρικανικής Ηπείρου. Έχει ακτές μήκους 500 χιλιομέτρων. Καταλαμβάνει περίπου το ένα πέμπτο της έκτασης της χώρας και απλώνεται σχεδόν σε όλα τα ανατολικά της σύνορα. Σ΄ αυτήν ζουν περί τα 500 είδη ψαριών, η δε αλιεία τους αποτελεί μια από τις κύριες πηγές εισοδήματος των κατοίκων.
Ονομάζεται και “Η Λίμνη των Αστεριών“.
Εγώ πάντως θα έλεγα ότι, άνετα θα μπορούσε να ονομάζεται και … “Η Λήμνος των Αστεριών“.
ΠΗΓΕΣ :
- The Greek Community in Malawi – Η ελληνική κοινότητα του Μαλάουι – Εκδόσεις Πρωτοπορία 2021
- Μαλάουι – Βικιπαίδεια
- Η Μηχανή του Χρόνου : Οι Έλληνες του Μαλάουι κατάγονται από τη Λήμνο
