Κάβειροι (Μέρος 2ο) In situ

ΔΕΥΤΕΡΑ 09 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2023

Λίγα χιλιόμετρα Β.Α. από την Αρχαία Ηφαιστία, στο ακρωτήριο Χλόη, από το σημείο όπου η ματιά ατενίζοντας Βόρεια συναντά το νησί της Σαμοθράκης και Ανατολικά την Ίμβρο, βρίσκεται ένα από τα σπουδαιότερα ιερά του νησιού της Λήμνου κατά την αρχαιότητα. Το Ιερό των Καβείρων, ιδρυμένο προς το τέλος του 8ου αι. π.Χ.. Οι Κάβειροι ήταν μυστηριακές θεότητες της φωτιάς και της θάλασσας. Ήταν δαιμονικές οντότητες, οι οποίες εξακόντιζαν φωτιά από τα έγκατα της γης και την τράνταζαν (καταφανής δαιμονοποίηση των έντονων και συχνών γεωλογικών φαινομένων, που λάμβαναν χώρα στο νησί της Λήμνου, όπως εκρήξεις του ηφαιστείου, σεισμικές δονήσεις, εκτόξευση μάγματος από το Μόσυχλον, φωτιές κ.α.).

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ήταν απόγονοι του θεού Ήφαιστου, ο οποίος, από το γάμο του με τη θεά Καβείρη ή Καβειρώ, την κόρη του Πρωτέα, απέκτησε τον Καδμίλο ή Κασμίλο ή Κάμιλο. Αυτός, με τη σειρά του, απέκτησε τρεις γιούς, τους Κάβειρους. Ήταν, εκτός των άλλων, δεινοί μεταλλουργοί, με σύμβολά τους τη λαβίδα και το σφυρί του μεταλλουργού.

Προς τιμή τους, τελούνταν στο Ιερό των Καβείρων απόκρυφες θρησκευτικές τελετές μύησης, γνωστές ως Καβείρια Μυστήρια. Οι τελετές γίνονταν βράδυ, μια φορά το χρόνο, την δεκάτη τέταρτη ημέρα του μήνα Θαργηλιώνα των αρχαίων (δηλαδή τον μήνα Μάϊο). Ξεκινούσαν με το απόλυτο γέμισμα του φεγγαριού – την πανσέληνο και διαρκούσαν εννέα ημέρες.

Σε ένα από τα έργα του, ο Λούκιος Φλάβιος Φιλόστρατος (ο Φιλόστρατος ο Β΄ ή – όπως ο ίδιος αρέσκονταν να αποκαλεί τον εαυτό του – ο Φιλόστρατος ο Αθηναίος), ο οποίος γεννήθηκε στη Λήμνο, στα τέλη του 2ου αιώνα μ.Χ, αναφέρεται στα τελετουργικά, που λάμβαναν χώρα, αλλά και για άλλα ζητήματα γενικότερου ενδιαφέροντος, εν σχέσει με τις εορτές της “πυρφορίας”. Η ύπαρξη αυτής της γιορτής καθιστά απολύτως κατανοητή την καθαρτική, ανανεωτική και εκπολιτιστική λειτουργία του πυρός και καταμαρτυρά τη ζωτική σημασία, που είχε στον προϊστορικό κόσμο η ύπαρξη της φωτιάς, αφού η εξαφάνισή της για εννέα ημέρες είχε, ως άμεση συνέπεια, την παύση πολλών δραστηριοτήτων και την συνεπακόλουθη επιστροφή σε ένα πρωταρχικό στάδιο της ζωής, μέχρι την ανανέωση – άφιξη του καινούργιου πυρός, με το καράβι, που το έφερνε από τη Δήλο. Η φωτιά διανεμόταν στα σπίτια και στα εργαστήρια του νησιού και εξαγνισμένη πια σηματοδοτούσε την αρχή ενός νέου κύκλου ζωής για ολόκληρο τον πληθυσμό του νησιού της Λήμνου. Για το λόγο αυτό και η λαμπάδα, “ο θύρσος“, ήταν το τελετουργικό ραβδί των Μυστηρίων και το σύμβολο των Καβείρων.

Το αρχαϊκό Τελεστήριο στο ιερό των Καβείρων βρίσκεται στο νότιο πλάτωμα (άνδηρο) και είναι διαστάσεων 6.35 x 12.70 μέτρα. Αποκαλύφθηκε κάτω από τα θεμέλια του υστερορωμαϊκού τελεστηρίου. Είναι ίσως το αρχαιότερο γνωστό στον ελληνικό χώρο, παλαιότερο και από το Σολώνειο Τελεστήριο της Ελευσίνας. Καταστράφηκε από σεισμό ή πυρκαγιά στο δεύτερο μισό του 6ου αιώνα π.Χ, πιθανόν με την εισβολή των Περσών, το 512 π.Χ..

Το ελληνιστικό τελεστήριο στο ιερό των Καβείρων βρίσκεται στο βόρειο πλάτωμα (άνδηρο) του λόφου και είναι το πρώτο που αντικρίζει κανείς μπαίνοντας στον σημερινό αρχαιολογικό χώρο. Είναι διαστάσεων 32,80 x 45,80 μέτρα. Λεηλατήθηκε και κάηκε κατά τους αυτοκρατορικούς ρωμαϊκούς χρόνους, δηλαδή τον 2ο αιώνα μ.Χ..

Επεξηγηματική πινακίδα του χώρου του ελληνιστικού
Τελεστηρίου στο Καβείριο

Στα Καβείρια Μυστήρια, επιτρεπόταν η συμμετοχή ατόμων ασχέτως ηλικίας, εθνότητας, κοινωνικού αξιώματος και φύλου. Με τη μύησή τους τα άτομα αναλάμβαναν ηθικές και κοινωνικές υποχρεώσεις κι ο Διόδωρος ο Σικελιώτης λέει ότι : «οι μυούμενοι εγίνοντο ευσεβέστεροι, δικαιότεροι και κατά πάντα καλλίτεροι».

Ο Βασιλιάς Φίλιππος ήταν μυημένος στα Καβείρια Μυστήρια, στο ιερό της Σαμοθράκης, όπου και γνώρισε την Ολυμπιάδα την μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που ήταν ιέρεια των Καβείρων. Φυσικά και ο Μέγας Αλέξανδρος μυήθηκε στα Καβείρια Μυστήρια, όπως και ο Ηρόδοτος αλλά και ο Πυθαγόρας.