11 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2023
Ποιός αλήθεια θα πίστευε, εάν δεν έτυχε να έχει ξανακούσει για την ιστορία αυτή, ότι, η παρατεταγμένη ομάδα των Ρώσων στρατιωτών (Κοζάκων), η οποία απεικονίζεται στην παρακάτω φωτογραφία, αποθανατίστηκε στη Λήμνο, πριν από 100 χρόνια ;
Βιβλιοθήκη Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ)
Αν ξετυλίξουμε “το κουβάρι” της Ιστορίας, την κρίσιμη 10ετία από το 1910 έως και το 1920, όσο σύντομα θα μπορούσε κανείς να το κάνει σε μια τόσο “πυκνή”, σε κρίσιμα και καθοριστικά ιστορικά γεγονότα, χρονική περίοδο, τότε στο τέλος της διαδρομής αυτής, θα βρεθούμε μπροστά στην απάντηση.
1910 : Στις 6 Οκτωβρίου, ο Ελευθέριος Βενιζέλος ορκίζεται πρωθυπουργός της Ελλάδας για πρώτη φορά. Στις εκλογές της 28ης Νοεμβρίου του ίδιου έτους, με αποχή των παλαιών κομμάτων, το κόμμα των Φιλελευθέρων, του Βενιζέλου, πετυχαίνει σπουδαία επικράτηση.
1912 : Ο Ελευθέριος Βενιζέλος κερδίζει τις εκλογές του Μαρτίου. Στις 4 Οκτωβρίου ξεκινά ο πρώτος (Α΄) Βαλκανικός Πόλεμος, που θα διαρκέσει μέχρι και τον μήνα Μάϊο του 1913. Ο Ελληνικός Στρατός πετυχαίνει σπουδαίες νίκες. Ενδεικτικά : μάχη στον Σαραντάπορο – απελευθέρωση Κατερίνης & Κοζάνης, μάχη Γιαννιτσών – απελευθέρωση της ομώνυμης πόλης, μάχη Νικόπολης – απελευθέρωση Πρέβεζας κ.α.. Οι περηφανείς νίκες του ελληνικού στρατού στο Σαραντάπορο και στα Γιαννιτσά θα οδηγήσουν στην Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Ώρα 23:00΄, το βράδυ της 26ης Οκτωβρίου 1912, ανήμερα της εορτής του Αγίου Δημητρίου, οι αξιωματικοί Ιωάννης Μεταξάς και Βίκτωρ Δούσμανης, ως πληρεξούσιοι του Βασιλέως, υπογράφουν, στο Διοικητήριο της πόλης, την παράδοση της Θεσσαλονίκης, από τους Τούρκους, στον ελληνικό στρατό.
Στις 3 Δεκεμβρίου 1912, με το παλαιό ημερολόγιο (16 Δεκεμβρίου με το σημερινό), στην έξοδο των Στενών των Δαρδανελλίων ο ελληνικός στόλος κατατροπώνει τον τουρκικό στη ναυμαχία της Έλλης. Το νησί της Λήμνου έχει απελευθερωθεί μόλις τον Οκτώβριο του 1912 και ο Ναύαρχος ελευθερωτής της, Παύλος Κουντουριώτης, προσθέτει ηρωϊκές σελίδες στην Ιστορία του περήφανου Πολεμικού Ναυτικού μας και της Πατρίδας μας, αλλά και στη μακραίωνη ιστορία του Βόρειου Αιγαίου.
1913 : Νέα καθοριστική επικράτηση του Ελληνικού Στόλου εναντίον των Τούρκων, υπό τη διοίκηση του Στόλαρχου Παύλου Κουντουριώτη, στις 5 Ιανουαρίου, σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο (18 Ιανουαρίου με το σημερινό), στη Ναυμαχία της Λήμνου.
Στις 21 Φεβρουαρίου του 1913 είναι η σειρά της πόλης των Ιωαννίνων να απελευθερωθεί.
Στις 5 Μαρτίου, σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο (18 Μαρτίου με το σημερινό), δολοφονείται στη πόλη της Θεσσαλονίκης, στη διασταύρωση των οδών Αγίας Τριάδας και Βασ. Όλγας, ο Βασιλιάς Γεώργιος ο Α’, από ένα περιθωριακό άτομο, τον Αλέξανδρο Σχινά. Στις 17 Μαϊου υπογράφεται στο Λονδίνο συνθήκη ειρήνης. Στις 19 Μαϊου η Ελλάδα και η Σερβία υπογράφουν σύμφωνο συμμαχίας. Στις 13 Ιουνίου η Βουλγαρία επιτίθεται εναντίον της Ελλάδας και της Σερβίας. Έτσι ξεσπά ο Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος.
Μετά την ήττα της Βουλγαρίας και την υπογραφή, στις 28 Ιουλίου σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο (10 Αυγούστου με το σημερινό), της Συνθήκης του Βουκουρεστίου, το ελληνικό κράτος διπλασιάζει τα εδάφη του, αλλά και τον πληθυσμό του. Η δημοτικότητα του Βενιζέλου εκτινάσσεται στα ύψη.
Την 1η Δεκεμβρίου 1913 η Κρήτη ενώνεται με την Ελλάδα.
1914 : Ξεκινάει ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο Βενιζέλος διαβλέπει νίκη της Αντάντ, της “Εγκάρδιας Συνεννόησης” (Entente Cordiale), όπως ονομάστηκε η συμμαχία Γαλλίας και Μεγάλης Βρετανίας, μη την οποία τερματίστηκε ο ανταγωνισμός οκτώ αιώνων μεταξύ των κρατών αυτών και υποστηρίζει (ενν. ο Βενιζέλος) την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο, στο πλευρό της.
1915 : Στις 16 Φεβρουαρίου ο Βενιζέλος απευθύνει πρόταση στους Συμμάχους της Αντάντ, να συμμετάσχει η Ελλάδα στην εκστρατεία της Καλλίπολης. Βενιζέλος και Κωνσταντίνος διαφωνούν. Στις 21 Φεβρουαρίου ο Βενιζέλος παραιτείται. Η κυβέρνηση Γούναρη προκηρύσσει εκλογές και στις 31 Μαϊου το κόμμα των Φιλελευθέρων επιτυγχάνει μεγάλη εκλογική νίκη. Εκδηλώνεται σοβαρή διένεξη μεταξύ του Βασιλέως και του Βενιζέλου, σχετικά με τις υποχρεώσεις της Ελλάδας απέναντι στη Σερβία. Ο Βενιζέλος παραιτείται και πάλι. Προσκαλεί και προτρέπει του Συμμάχους της Αντάντ να αποβιβάσουν στρατεύματά τους στη Θεσσαλονίκη, το οποίο και αυτοί πράττουν. Οι Βρετανοί, προσφέρουν, ως δέλεαρ, στην Ελλάδα την Κύπρο, με τον όρο να συμμετάσχει η χώρα μας στον Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Η βασιλική κυβέρνηση, με πρωθυπουργό τον Ζαϊμη, απορρίπτει την προσφορά – πρόταση αυτή.
1916 : Στις 29 Αυγούστου, στη Θεσσαλονίκη, εκδηλώνεται το Κίνημα της Εθνικής Αμύνης. Ο Βενιζέλος φεύγει από την Αθήνα και εγκαθίσταται στη Θεσσαλονίκη. Εκεί σχηματίζει την Προσωρινή/Επαναστατική Κυβέρνησή του, με έδρα τη Θεσσαλονίκη και εδαφικά όρια της επικράτειάς του τη Βόρεια Ελλάδα, την Κρήτη και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Συγκροτείται αξιόμαχος στρατός (της Αμύνης τα παιδιά, που λέει και το σχετικό λαϊκό άσμα) και ο Βενιζέλος τον θέτει στις υπηρεσίες της Αντάντ. Στην Αθήνα εξελίσσονται πολεμικές συγκρούσεις μεταξύ στρατευμάτων των συμμάχων Αγγλογάλλων και στρατευμάτων πιστών στο βασιλιά Κωνσταντίνο. Οπαδοί του Βασιλέως διαπράττουν έκτροπα κατά των οπαδών του Βενιζέλου και εκδηλώνεται κύμα διώξεών τους (πογκρόμ, από τη ρωσική λέξη погром, που προέρχεται από το ρήμα “громить” (γκρομίτ) = συντρίβω, για να μένουμε και στο αρχικό πνεύμα του παρόντος άρθρου). Πρόκειται για τα περιβόητα Νοεμβριανά, που εξελίχτηκαν στην Αθήνα στις 18 Νοεμβρίου με το παλαιό ημερολόγιο (1 Δεκεμβρίου με το σημερινό). Ο στόλος και στρατός των Αγγλογάλλων αποκλείουν την Αθήνα και εισβάλλουν στην πόλη.
1917 : Στις 30 Μαϊου παραιτείται ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος. Νέος βασιλιάς ορκίζεται ο δευτερότοκος γιος του Κωνσταντίνου, Αλέξανδρος ο Α΄, ο οποίος θα παραμείνει στη θέση αυτή μέχρι τον πρόωρο θάνατό του, που επήλθε από σηψαιμία, στις 12 Οκτωβρίου του 1920 και η οποία αποδόθηκε στο δάγκωμα στο πόδι από έναν εκ των δύο μακάκων, που η βασιλική οικογένεια είχε ως κατοικίδια στο κτήμα του Τατοϊου. Με την άνοδο στο θρόνο του βασιλιά Αλέξανδρου του Α’ , ο Βενιζέλος επιστρέφει στην Αθήνα και στις 14 Ιουνίου 1917 αναλαμβάνει – εκ νέου – την πρωθυπουργία.
1918 : Ο ελληνικός στρατός επιτυγχάνει σημαντικές νίκες στο μέτωπο της Μακεδονίας (Μάχη του Σκρα 29 – 30 Μαϊου με τη σημερινό ημερολόγιο). Οι συνεχείς προελάσεις και οι νίκες των συμμαχικών στρατευμάτων στο μέτωπο της Μακεδονίας, εξανάγκασαν τη Bουλγαρία σε συνθηκολόγηση, στις 17 Σεπτεμβρίου (30 Σεπτεμβρίου με το σημερινό ημερολόγιο) του 1918.
Αμέσως μετά, στις 17 Οκτωβρίου 1918 (30 Οκτωβρίου με τη σημερινό ημερολόγιο), ακολούθησε και η συνθηκολόγηση της Tουρκίας, με την ανακωχή, που υπογράφτηκε στο Mούδρο της Λήμνου και σήμανε τη λήξη του πολέμου στα Bαλκάνια, αλλά ουσιαστικά υπήρξε και η πρώτη από τις συνθήκες για τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
(05-11-2018 : Φωτογραφία από τις εκδηλώσεις και τον τριήμερο εορτασμό στη Λήμνο για τα 100 χρόνια από την υπογραφή της Ανακωχής του Μούδρου. Επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων στο Κοινοπολιτειακό Κοιμητήριο Μούδρου – Πηγή : ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ – THE HELLENIC PERSPECTIVE SINCE 1957)
Τον Νοέμβριο του 1918 άρχισαν στο Παρίσι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των Συμμάχων και της Ελλάδας, για τα ανταλλάγματα, τα οποία θα έπαιρνε η χώρα μας. Ως όρος τέθηκε ότι, θα έστελνε ένα Σώμα Στρατού στην Ουκρανία. Έχουν περάσει μόλις 13 μήνες από την επικράτηση της Οκτωβριανής Επανάστασης στη Ρωσία και οι δυνάμεις της Αντάντ επεξεργαζόταν ήδη στρατιωτικά σχέδια για την επέμβασή τους, την ανατροπή της κατάστασης αυτής και το χτύπημα της νεοσύστατης Ένωσης Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών.
1919 : Η κυβέρνηση Βενιζέλου συνέδεσε την σύμπραξη με τους Συμμάχους και την ελληνική στρατιωτική συμμετοχή στην εκστρατεία της Αντάντ στην Ουκρανία, με την επίτευξη «εθνικών στόχων», προβάλλοντας στον ελληνικό λαό το πολιτικό επιχείρημα ότι, «ο δρόμος για την Μικρά Ασία περνά από την Ουκρανία». Έτσι, από τον Ιανουάριο έως και τον Μάϊο του έτους 1919, στάλθηκαν σταδιακά στη Μεσημβρινή Ρωσία, περίπου 23.500 Έλληνες στρατιώτες και αξιωματικοί. Μετά την ολοκλήρωση της αποστολής τους στην Ουκρανία, τα ελληνικά στρατεύματα, με διαταγή της Κυβερνήσεως Βενιζέλου, μεταφέρθηκαν στη Σμύρνη.
Ιστορικά έχουν καταγραφεί αντικρουόμενες απόψεις για τη σκοπιμότητα της απόφασης από τον Βενιζέλο, για συμμετοχή ελληνικών στρατευμάτων στην εκστρατεία της Αντάντ στη περιοχή της νότιας Ρωσίας – Ουκρανίας, αφού τελικά μηδαμινά έως ανύπαρκτα υπήρξαν τα ωφελήματα από αυτήν, ενώ οι απώλειες διόλου αμελητέες, τόσο σε στρατιωτικό, όσο και σε πολιτικό επίπεδο. Αρκεί κάποιος να σκεφτεί ότι, μετά την αποτυχημένη εκστρατεία στη νότια Ρωσία, επακολούθησε η τραγική Μικρασιατική Καταστροφή, ενώ οι συνέπειες για τις ελληνικές κοινότητες στη Ρωσία ήταν ολέθριες, καθόσον υπέστησαν διωγμούς, εκτοπίσεις και άλλα δεινά.
Σε πολλά ιστορικά άρθρα αναφέρεται και ως “μαύρη σελίδα” (Εκστρατεία στην Κριμαία: Η μαύρη σελίδα της Ελληνικής …σελίδα της Ελληνικής …εθνοςhttps://www.ethnos.gr › … › Αρθρα στις 07-01-2023), αλλά επίσης και ως Η επαίσχυντη «Εκστρατεία» στην Ουκρανία Ημεροδρόμος https://www.imerodromos.gr › h-ellada-kai-ta-daneia-ths).
Έτσι, βρισκόμαστε ένα βήμα πριν από την αναγκαστική κάθοδο – διαφυγή των Ρώσων, υποστηρικτών του Τσάρου, από το πολεμικό μέτωπο της Νότιας Ρωσίας, με σκοπό να σωθούν οι ίδιοι και οι οικογένειές τους ( … συνεχίζεται).
