06 ΜΑΙΟΥ 2025
Η επιστήμη της Ιστορίας βασίζεται στη συστηματική μελέτη ιστορικών τεκμηρίων και παρά τις διαφορετικές οπτικές των ιστορικών, γίνεται (ή τουλάχιστον οφείλει να γίνεται) στη βάση μιας αυστηρής, αντικειμενικής και κοινά αποδεκτής μεθοδολογίας.
Η συλλογική μνήμη, από την άλλη, είναι πιο εύπλαστη και επηρεάζεται από πιο απλουστευμένες μορφές ιστορικής αφήγησης, αναγνώσεις του παρελθόντος με υποκειμενικά κριτήρια, αλλά και με μεγάλης εμβέλειας “αναπαραστάσεις”, όπως για παράδειγμα σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους ή στα ΜΜΕ, μέσα από κοινωνικά στερεότυπα κ.α..
Η ατομική μνήμη λειτουργεί επιλεκτικά και υποκειμενικά. Οι ιστορικοί είναι ανέκαθεν δύσπιστοι απέναντι σε αυτή. Η μνήμη και η ιστορία διακρίνονται απολύτως. Και τούτο διότι, η Μνήμη είναι επιλεκτική, συναισθηματική και υποκειμενική σε αντίθεση με την Ιστορία, η οποία οφείλει να είναι αποστασιοποιημένη, ορθολογική και – όσο περισσότερο μπορεί – να είναι αμερόληπτη.
Τόσο η μνήμη, όσο και η λήθη, δεν είναι παθητικές καταστάσεις, αλλά έχουν να κάνουν με τη συγκρότηση της υποκειμενικότητάς μας.
* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
Λήμνος 1915. Δεκάδες χιλιάδες Βρετανοί, Ιρλανδοί, Νεοζηλανδοί και Αυστραλοί κατακλύζουν το νησί. Θα αποτελέσουν το έμψυχο υλικό μιας ακόμη από τις πολλές παράλογες και αιματηρές πολεμικές συγκρούσεις στην ιστορία του ανθρώπινου γένους. Της εκστρατείας στην Καλλίπολη, στη σημερινή τουρκική πόλη Gelibolu, στις ακτές του Τσανάκκαλε, της Περιφέρειας του Μαρμαρά, στην Ανατολική Θράκη. Απέναντι από τη Λήμνο.
Στις 25 Απριλίου του 1915 το πρωϊ, 15.000 άπειροι Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί στρατιώτες, κατόπιν διαταγής των Άγγλων αξιωματικών τους, αποβιβάστηκαν στις ακτές της Καλλίπολης στα Δαρδανέλια. Ήταν κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στόχος τους ήταν να καταλάβουν τα Στενά και να επιτρέψουν στους Ρώσους συμμάχους τους να περάσουν με τα πλοία τους τον Ελλήσποντο, για να ανοιχτούν στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο. Στην Καλλίπολη θα ήταν η πρώτη φορά, που η νεοσύστατη Αυστραλιανή Αυτοκρατορική Δύναμη, όπως ονομάστηκε η στρατιωτική δύναμη των Αυστραλών, που στάλθηκε στην Ευρώπη, θα έπαιρνε μέρος σε πολεμική αναμέτρηση.
Οι ANZACs (Australian and New Zealand Army Corps), Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί στρατιώτες, παρά την τραγική κατάληξη της εκστρατείας, παρά τις κακουχίες και τις δύσκολες συνθήκες, έφυγαν με πολύ καλές αναμνήσεις από τη Λήμνο. Οι κάτοικοι του νησιού τους υποδέχθηκαν εγκάρδια, τους περιποιήθηκαν, όσο καλύτερα τους επέτρεπαν και οι δικές τους δύσκολες συνθήκες διαβίωσης και τους συμπεριφέρθηκαν σαν να ήταν δικοί τους άνθρωποι. Οι μνήμες αυτές βοήθησαν μεταγενέστερα στην ομαλή ένταξη των Λημνιών μεταναστών στην Αυστραλία.
Δείτε περισσότερα στον σύνδεσμο :
http://www.lemnosremembrancetrail.gov.au./
Η Jessie Brown Jaggard, 44 ετών και η Mary Frances Munro, 49 ετών, αμφότερες Καναδές και νοσοκόμες υπήρξαν δυο από τις πολλές γυναίκες, που στελέχωσαν τα νοσοκομεία, τα οποία στήθηκαν στη Λήμνο, με σκοπό να περιθάλψουν τραυματίες στρατιώτες, θύματα των αλλεπάλληλων κυμάτων και των ανεπιτυχών προσπαθειών του Κοινοπολιτειακού Συμμαχικού Στρατού, ώστε να καταλάβει τις απέναντι τουρκικές ακτές.
Εκείνες, εθελοντικά και με απόλυτη αυταπάρνηση, προσέφεραν τις υπηρεσίες τους, κάτω από άκρως αντίξοες συνθήκες διαβίωσης, διατροφής και υγιεινής. Δεν άντεξαν όμως. Άφησαν την τελευταία τους πνοή στη Λήμνο και οι τάφοι τους αποτελούν, μέχρι και σήμερα, μνημεία υπέρτατης αλληλεγγύης και προσφοράς. Ήταν οι πρώτες νεκρές γυναίκες, οι οποίες πέθαναν “εν υπηρεσία” στον πόλεμο αυτό.
Ένα χρόνο αργότερα, στα 1916, πέρασε από το νησί της Λήμνου μια άλλη Βρετανίδα. Η Vera Mary Brittain, φεμινίστρια, ακτιβίστρια για την ειρήνη και λογοτέχνης της εποχής εκείνης. Για να τιμήσει αυτές τις εθελόντριες και αφανείς ηρωϊδες, έγραψε ένα ποίημα για τις δυο νοσοκόμες. Ακολουθεί ένα απόσπασμα :
“Ω χρυσαφένιο νησί που στέκεις στο βαθυγάλαζο ωκεανό με τις φευγαλέες πορφυρές σκιές, πάνω από τους λόφους σου, γονατίζω μπροστά σου με ευλάβεια και ταπεινοφροσύνη για εκείνες που αναπαύονται στα στήθη σου. ………………………………………………………………………………………………………..
Ούτε παγκόσμια φλογερές ανακοινώσεις ακούστηκαν ούτε την ένθερμη αναγνώριση της θυσίας τους επεδίωξαν. Το μόνο έπαθλο του ένδοξου θανάτου τους βρίσκεται στις καρδιές των ηρωϊκών ανδρών που έσωσαν. ………………………………………………………………………………………………………..
Ω χρυσαφένιο νησί με τις πορφυρές σκιές που πέφτουν πάνω στους βράχους των ακτών σου και στη ζαφειρένια θάλασσα δεν θα σε ζωγραφίσω χωρίς να ξαναθυμηθώ τις Αδελφές που κοιμούνται στην αγκαλιά σου ! ”
ΠΗΓΕΣ :
- Χαρίλαος Εξερτζόγλου : Εισαγωγή στην Ιστορία – Ενότητα 6 – “ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ” – Πανεπιστήμιο Αιγαίου/Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας.
- Θεόδωρος Μπελίτσος Εκδήλωση Ομοσπονδίας Λημνιακών Συλλόγων – Πολεμικό Μουσείο / 10 Μαϊου 2015.
