20 ΙΟΥΛΙΟΥ 2025
Η θεραπευτική ουσία, που μνημονεύεται από σπουδαίους συγγραφείς και επιστήμονες της αρχαιότητας, με αναφορές, οι οποίες φθάνουν μέχρι και τον προηγούμενο αιώνα, έλαβε διάφορα προσδιοριστικά επίθετα κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης διαδρομής της. Η αρχαιότερη, η πρώτη, υπήρξε το … “Λημνία Γη“. Στην πορεία πήρε δεκάδες συγγενή και διαφορετικά ταυτόχρονα ονόματα, όπως “Λημνία Μίλτος” και άλλοτε μνημονεύεται ως “Λημνία Βώλος”. Στους Ρωμαϊκούς χρόνους, αλλά και κατοπινότερα οι Λατίνοι την ονόμαζαν “Terra Lemnia” και “Terra Rubrica”, δηλαδή “κόκκινη γη”. Επίσης πολύ γνωστή ήταν η ονομασία της ως “Terra sigillata”, δηλαδή η “σφραγισμένη γη”, αφού από τους αρχαίους χρόνους τα δισκία, τα οποία κατασκευάζονταν από την επεξεργασία της αρχικής ύλης, σφραγίζονταν, για να πιστοποιούν τη γνησιότητα της προέλευσής τους.
Αργότερα, στα Χριστιανικά χρόνια, η τελετή εξόρυξης συνδυάστηκε με την εορτή του Σωτήρος, η οποία γινόταν στις 6 Αυγούστου, από ιερείς, με Χριστιανικό τελετουργικό. Τη θέση της Αρτέμιδος στη σφραγίδα των δισκίων με το σκεύασμα, πήρε τότε, όπως ήταν φυσικό, η μορφή του Χριστού, ενώ η “Λήμνια γη” ονομαζόταν πια «Αγιόχωμα».
Ο Διοσκορίδης ή Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος ή Αναζαρβεύς (περίπου 10 μ. Χ. – 90 μ.Χ.) ήταν σημαντικός ΄Ελληνας Ιατρός, Ριζοτόμος, Φαρμακοποιός – Φαρμακολόγος και Βοτανολόγος. Γεννήθηκε στην Ανάζαρβο της Κιλικίας και παραμένει άγνωστος ο τόπος του θανάτου του. Υπηρέτησε ως Ιατρός στο Ρωμαϊκό Στρατό επί της εποχής των Ρωμαίων αυτοκρατόρων Κλαυδίου (41-54 μ.Χ.) και Νέρωνα (54-68 μ.Χ.)
Είναι γνωστός κυρίως για το πεντάτομο έργο του «Περὶ ὕλης ἰατρικῆς», με τη μεγάλη επιρροή στη φαρμακολογία μέχρι το 1600 μ.Χ.. Ως στρατιωτικός Ιατρός είχε τη δυνατότητα να περιηγηθεί τις περισσότερες περιοχές του γνωστού τότε κόσμου, να κάνει προσωπικές παρατηρήσεις, αναφορικά με φαρμακευτικά φυτά, αλλά και χρησιμοποιώντας τις μέχρι τότε αποθησαυρισμένες γνώσεις σχετικά με τα διάφορα φυτά και κυρίως τα φαρμακευτικά, διέσωσε πολύτιμες πληροφορίες.
Είναι ο πρώτος, που έκανε την περιγραφή της περιοχής, από την οποία εξορυσσόταν η “Λημνία Γη“.
“… Η δε Λημνία λεγομένη γη έστιν εκ τινός υπονόμου ανδρώδους, αναφερομένη από Λήμνου της νήσου, εχούσης ελώδη τόπον, κακείθεν εκλέγεται …”
Τον 2ο μ.Χ. αιώνα, ο πιο φημισμένος γιατρός της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας μετά τον Ιπποκράτη, ο Γαληνός από την Πέργαμο, γιατρός μεταξύ άλλων του Ρωμαίου αυτοκράτορα Μάρκου Αυρήλιου, βρίσκεται και αυτός στο νησί της Λήμνου και μας δίδει μια καλύτερη περιγραφή.
“... ως δ’ αποβάς της νεώς έγνων Μύριναν μέν ονομάζεσθαι την πόλιν, είναι δ’ ούτε κατά Φιλοκτήτην, ούτε κατά το ιερόν του Ηφαίστου λόφον εν τη χώρα της πόλεως εκείνης, αλλ’ εν ετέρω τη Ηφαιστιάδι καλουμένη και ουδ’ εγγύς είναι την πόλιν της Μυρίνης, … κατά μεν το προς ταις ανατολαίς μέρος αυτής … και το γε υπό του ποιητού λεγόμενον επί του Ηφαίστου, κάπεσεν εν Λήμνω δια την φύσιν του λόφου δοκεί μοι τον μύθον επίστασθαι. Φαίνεται γαρ ομοιότατος κεκαυμένω κατά γε την χρόαν, και δια το μηδέν εν αυτώ φύεσθαι … καθ’ όν ούτε δένδρον εστίν, ούτε πέτρα, ούτε φυτόν, μόνη δ’ η τοιαύτη γη“.
Κατά την παραμονή του στη Λήμνο παρακολούθησε την εξόρυξη της Λημνίας γης και αγόρασε 20.000 δισκία συσκευασμένης Λημνίας γης (Κουτρούμπας, 2010). Η “Λημνία γη” υπήρξε το πρώτο τυποποιημένο φάρμακο στην ιστορία της φαρμακευτικής. Αποτελείται κυρίως από πυριτική άργιλο και οξείδιο του αργιλίου. Περιέχει επίσης υψηλό ποσοστό οξειδίων του σιδήρου (4-6%), συστατικά, τα οποία της προσέδιδαν αυτό το χαρακτηριστικό καστανέρυθρο χρώμα.
Η τοπική εφημερίδα “Λήμνος” (φύλλο 37, 14/8/1916), τον Αύγουστο του έτους 1916, καταγράφει την τελευταία γνωστή μέχρι σήμερα αναφορά εξόρυξης της “Λημνίας Γης”. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρει : ………………….
«Ενεργεία των κ.κ. Ευαγγέλου και Χαρ. Τσουκαλά και Βασ. Σιδερά επί τη εορτή της Μεταμορφώσεως η Κοινότης Ρεπανιδίου απεφάσισε την επανάληψιν της Αρχαιότατης Θρησκευτικής τελετής της υπό Χριστιανών και Οθωμανών ανέκαθεν τελούμενης. Προ της Ανατολής του ηλίου επί του λόφου εφ’ ου εμνημονεύετο ότι εξήγετο η Λημνία γη, έσπευσαν οι κάτοικοι Ρεπανιδίου και μετά τον αγιασμόν ήρξαντο της ανασκαφής προς εύρεσιν της Λημνίας γης (αγιόχωμα). Μόλις ευρέθη αύτη έκυπτον πάντες ως εις προσκύνημα να λάβωσιν εκ του ιερού τούτου χώματος του κατ’ αρχαίαν παράδοσιν χρησιμεύοντος ως φαρμάκου κατά πάντων των δηλητηριωδών εντόμων. Οι αγγειοπλάσται έλαβον τοιούτον αγιόχωμα προς κατασκευήν σωλήνων, κυπέλλων και ποτηρίων άτινα κατά την αρχαίαν εποχήν εθεωρούντο θαυματουργά και επέποντο και εις αυτούς έτι τους Σουλτάνους της Κωνσταντινουπόλεως οίτινες δι’ ειδικών αυτοκρατορικών διαταγμάτων και δι’ ιδίων απεσταλμένων μετά λιτανείαν ελάμβανον τα εκ του χώματος τούτου αγγεία, άτινα αφού εσφραγίζοντο δια της σφραγίδος του Σουλτάνου, εψήνοντο και εστέλλοντο εις Κ/πολιν. Το χώμα τούτο εξαγόμενον μόνον κατά την ημέραν της Μεταμορφώσεως χρησιμοποιείται υπό των κατοίκων ως φάρμακον κατά του παροξυσμού, πινόμενον αφού τεθή εντός ύδατος ηγιασμένου.»
Η θέση από την οποία εξορυσσόταν η «Λημνία Γη» εντοπίζεται μεταξύ των χωριών Βάρους, Κότσινα & Ρεπανιδίου, κοντά στο λόφο Δεσπότης, το αρχαίο Μόσυχλον, όπου σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία έπεσε ο Ήφαιστος, μετά την εκσφενδόνισή του από τον Όλυμπο.
Ο λόφος Δεσπότης οφείλει το όνομά του στον διοικητή του νησιού, ο οποίος έφερε τον τίτλο «Δεσπότης της Λήμνου» στα υστεροβυζαντινά χρόνια.
Βρίσκεται σε απόσταση ενός χιλιομέτρου περίπου, ΝΟΤΙΟΔΥΤΙΚΑ του χωριού Κότσινας (ο Κότζινος των Βυζαντινών), στον κόλπο του Πουρνιά και ΝΟΤΙΑ του εξωκλησιού του Σωτήρος. Το εξωκλήσι «Χριστός Σωτήρ εν τω Παλαιολάκκω» αναφέρεται το 1320 σαν πατριαρχική εξαρχία, ενώ το 1565, το 1615 και το 1631 σαν μετόχι της Μεγίστης Λαύρας «ο Σωτήρ εις τον Κότζινον εν ω το Αγιόχωμα». Για αυτό τον λόγο και η Λημνία Γη (terra sigillata) σφραγιζόταν με την κεφαλή του Σωτήρος.
ΠΗΓΕΣ :
- Σπυρίδωνος Αντ. Παξιμαδά “ΛΗΜΝΙΑ ΓΗ” – ΑΘΗΝΑ 2001
- Εναλλακτική Δράση https://enallaktikidrasi.com › Blog
