ΤΡΙΤΗ 25 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2026
Η Παγκόσμια Ημέρα Φάρων καθιερώθηκε το 2003 με πρωτοβουλία της Διεθνούς Ένωσης Φαροφυλάκων και γιορτάζεται κάθε χρόνο την τρίτη Κυριακή του Αυγούστου.
Σκοπός αυτής της πρωτοβουλίας είναι η ενημέρωση των πολιτών για τη σημασία και τη συνεισφορά των φάρων και των υπόλοιπων ναυτικών βοηθημάτων στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, αλλά και η προβολή του έργου που επιτελούν οι φαροφύλακες, συχνά κάτω από άκρως αντίξοες συνθήκες.
Κάθε χρόνο, στο πλαίσιο του εορτασμού αυτού, το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό ανοίγει για το κοινό επιλεγμένους παραδοσιακούς φάρους, σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια, προσφέροντας ελεύθερη πρόσβαση σε αυτούς, αλλά και ενημέρωση στους επισκέπτες από το αρμόδιο προσωπικό.
Εφέτος, στις 16 του μηνός Αυγούστου 2026, στα πλαίσια του εορτασμού της παγκόσμιας ημέρας των Φάρων, άνοιξε τις πύλες του για να υποδεχθεί επισκέπτες και ο Φάρος της Πλάκας Λήμνου, όπως εξάλλου γίνεται κάθε χρόνο την αντίστοιχη ημέρα.
Με τον κωδικό 7010 ο Φάρος της Πλάκας Λήμνου έχει χαρακτηριστεί ως διατηρητέο μνημείο από την Υπηρεσία Φάρων του Πολεμικού Ναυτικού (ΦΕΚ Χαρακτηρισμού : 1371/Β/18-10-2001).
Πρόκειται για ένα λιθόκτιστο κυκλικό πύργο ύψους 25 μέτρων, με ισόγεια κατοικία φαροφυλάκων. Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους φάρους στην Ελλάδα. Βρίσκεται στο Β.Α. Αιγαίο, κοντά στο χωριό Πλάκα της Λήμνου, σε ιδιαίτερα στρατηγική θέση.
Απέχει 11 ναυτικά μίλια από την Ίμβρο και ελάχιστα ναυτικά μίλια από τα Δαρδανέλια. Σε απόσταση 22 ναυτικών μιλίων βόρεια του Φάρου είναι η Σαμοθράκη. Δυτικά είναι η νήσος Σιδερίτης (Σεργίτσι για τους ντόπιους), και το ύψωμα Βίγλα.
Δείτε στο Google Earth :
Απέναντι, ανατολικά είναι η νήσος Ίμβρος (11 ν.μ.), ενώ λίγο νοτιότερα είναι τα Δαρδανέλια. Ακόμη πιο νότια στα 34 ν.μ. είναι η νήσος Τένεδος. Φεύγοντας τα πλοία από την Αλεξανδρούπολη, περνώντας τη Σαμοθράκη, αμέσως το πρώτο φως που συναντούν είναι αυτό του Φάρου της Πλάκας.
📜 Ιστορία του Φάρου
1894: Κατασκευάζεται αρχικά ένας μικρότερος φάρος στο σημείο.
1908: Η Γαλλική Εταιρεία Οθωμανικών Φάρων ξεκινά τη διεύρυνση και χτίζει τον σημερινό πύργο, λόγω της εξαιρετικά στρατηγικής θέσης του.
1912: Λειτουργεί για πρώτη φορά με πετρέλαιο, έχοντας φωτοβολία 19 ναυτικών μιλίων. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, μετά την απελευθέρωση της Λήμνου, περιέρχεται στις Ελληνικές Αρχές.
1913: Εντάσσεται επίσημα στο Ελληνικό Φαρικό Δίκτυο.
1940-1945: Παραμένει σβηστός κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και επαναλειτουργεί αμέσως μετά.
1988: Ο φάρος ηλεκτροδοτείται και αυτοματοποιείται, αυξάνοντας τη φωτοβολία του στα 22 ναυτικά μίλια.
Ανήκει στην Υπηρεσία Φάρων και επανδρώνεται και φυλάσσεται από το Πολεμικό Ναυτικό.
-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι, το έτος 1920 ο Ν. 1833, που περιείχε τροπολογίες του Ν. 635 του 1915, στο άρθρο 26 αναφέρει τα ακόλουθα :
Οι γυναίκες που προσλήφθηκαν ήταν κυρίως σύζυγοι ή και θυγατέρες φαροφυλάκων και κάλυπταν τις κενές θέσεις μονίμων φαροφυλάκων συνέπεια μεταθέσεως αλλά και αντικατάστασης οιουδήποτε, ο οποίος είχε πολύμηνη άδεια (συνήθως αναρρωτική, λόγω των δύσκολων συνθηκών διαβίωσης/ ατυχημάτων κ.α.).
-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
Πίσω από τον Φάρο της Πλάκας κρύβονται ορισμένες πολύ ενδιαφέρουσες και λιγότερο γνωστές ιστορίες, που συνδέουν το σημείο με την πανάρχαιη Μυθολογία, τη διεθνή διπλωματία, αλλά και τη σκληρή καθημερινότητα των ανθρώπων, οι οποίοι ήταν – στο διάβα του χρόνου – υπεύθυνοι για τη λειτουργία του.
1ον. Η Αρχαία «Φρυκτωρία» της Τροίας
(Ερμαίον Λέπας)
Η πιο γοητευτική, αλλά ελάχιστα γνωστή ιστορική σύνδεση της τοποθεσίας ανάγεται στην εποχή του Τρωικού Πολέμου.
Σύμφωνα με την αρχαία παράδοση, το ακρωτήριο της Πλάκας ταυτίζεται με το ομηρικό «Ερμαίον Λέπας» (το βράχο του Ερμή στη Λήμνο).
Η ονομασία “Ερμαίον Λέπας” προέρχεται από τον συνδυασμό δύο αρχαίων ελληνικών λέξεων, οι οποίες περιγράφουν με ακρίβεια τη φύση και τη θρησκευτική σημασία της τοποθεσίας.
α) Ερμαίον (Αφιερωμένο στον Ερμή)
Η λέξη παράγεται από το όνομα του θεού Ερμή. Στην αρχαιότητα, ο Ερμής δεν ήταν μόνο ο αγγελιοφόρος των θεών, αλλά και ο προστάτης των ταξιδιωτών, των δρόμων, των συνόρων και των περασμάτων.
- Τα «Έρμαια»: Πολύ συχνά, σε κορυφές βουνών, ακρωτήρια ή σταυροδρόμια, οι αρχαίοι Έλληνες σχημάτιζαν σωρούς από πέτρες (που ονομάζονταν έρμακες ή έρμαια) προς τιμήν του θεού, για να έχουν την προστασία του κατά τη διάρκεια των ταξιδιών τους.
- Το συγκεκριμένο ακρωτήριο πήρε αυτό το όνομα επειδή αποτελούσε σημαντικό ναυτιλιακό ορόσημο στο Αιγαίο ή επειδή υπήρχε εκεί κάποιος βωμός ή ιερό αφιερωμένο στον Ερμή.
β) Λέπας (Ο βράχος)
Η λέξη λέπας (γενική : λέπαος / λέπατος) είναι μια αρχαία ποιητική λέξη που σημαίνει γυμνός, τραχύς βράχος ή απότομος λόφος/γκρεμός.
Έτσι, η ονομασία “Ερμαίον Λέπας” μεταφράζεται κυριολεκτικά ως «Ο Βράχος του Ερμή». Το όνομα αυτό επιλέχθηκε επειδή περιέγραφε έναν άγριο, βραχώδη τόπο (λέπας), ο οποίος ήταν γεωγραφικά απομονωμένος και αφιερωμένος στη λατρεία ή την προστασία του θεού Ερμή (Ερμαίον).
Ήταν ένας από τους ενδιάμεσους σταθμούς του δικτύου φρυκτωριών (σημάτων με φωτιά) που είχε στήσει ο Αγαμέμνονας. Μέσω αυτού του σημείου μεταδόθηκε με λάμψεις φωτιάς η είδηση της πτώσης της Τροίας από τη Μικρά Ασία προς τον Άθω, και από εκεί μέχρι τις Μυκήνες, μέσα σε μία μόνο νύχτα.
Ο Φύλακας στον πρόλογο της τραγωδίας του Αισχύλου «Αγαμέμνονας», ανακουφίζεται βλέποντας το φως της φρυκτωρίας, αναγγέλλοντας την πτώση της Τροίας και την πολυπόθητη λήξη των μόχθων του. Στους στίχους 20-39, εκφράζει τη χαρά του με μια αυθόρμητη κραυγή.
Ο σημερινός φάρος συνεχίζει ουσιαστικά την ίδια «φωτεινή» αποστολή στο ίδιο ακριβώς γεωγραφικό πέρασμα.
2ον. Η «Γαλλική» Κυριαρχία σε Οθωμανικό Έδαφος
Ένα παράδοξο της ιστορίας του Φάρου αφορά το καθεστώς κατασκευής του :
Ο Φάρος χτίστηκε το 1908 και λειτούργησε το 1912 από τη Γαλλική Εταιρεία Οθωμανικών Φάρων. Αν και το νησί βρισκόταν υπό οθωμανική κυριαρχία, οι Γάλλοι είχαν αναλάβει κατ’ αποκλειστικότητα την κατασκευή και την οικονομική εκμετάλλευση των φάρων της αυτοκρατορίας. Η Γαλλική διαχείριση κράτησε ελάχιστα. Λίγους μήνες μετά την έναρξη λειτουργίας του, τον Οκτώβριο του 1912, η Λήμνος απελευθερώθηκε από τον ελληνικό στόλο και ο Φάρος πέρασε αμέσως σε ελληνικά χέρια, προτού προλάβουν οι προηγούμενοι ιδιοκτήτες να αξιοποιήσουν τη στρατηγική του θέση.
3ον. Η Ζωή των 7 Φαροφυλάκων και η Απομόνωση
Σήμερα οι φάροι λειτουργούν αυτόματα, αλλά στις αρχές του 20ού αιώνα τα πράγματα ήταν εντελώς διαφορετικά. Λόγω του μεγέθους και της τεράστιας σημασίας του για τον έλεγχο των Δαρδανελίων, ο Φάρος της Πλάκας δεν είχε έναν, αλλά 7 μόνιμους φαροφύλακες, που ζούσαν εκεί με τις οικογένειές τους. Το σύστημα λειτουργούσε με φωτιστικό πετρέλαιο και χειροκίνητους περιστροφικούς μηχανισμούς (αντίβαρα), τα οποία έπρεπε να κουρδίζονται συνεχώς κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Παρά τον μεγάλο αριθμό ατόμων, η καθημερινότητα ήταν σκληρή. Η περιοχή πλήττεται από σφοδρούς βόρειους ανέμους τον χειμώνα, και οι φαροφύλακες έμεναν αποκλεισμένοι για εβδομάδες από το κοντινότερο χωριό, βασιζόμενοι αποκλειστικά σε μια μεγάλη χτιστή δεξαμενή που μάζευε το νερό της βροχής για να επιβιώσουν.
-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
Η Υπηρεσία Φάρων (ΥΦ) ιδρύθηκε με το νόμο ΑΥΠΒ’ το έτος 1887 (ΦΕΚ 140) και εδρεύει από το έτος 1929, στον προλιμένα του λιμένα του Πειραιά (Τέρμα Προποντίδος- Παλατάκι, Πειραιάς-ΤΚ 18510) στο Νομό Αττικής.
Είναι ο αρμόδιος κρατικός φορέας, που έχει την αποκλειστική δικαιοδοσία εγκατάστασης και λειτουργίας, του συνόλου πυρσών του Φαρικού Δικτύου της Χώρας στα πλαίσια ασφάλειας της ναυσιπλοΐας.
Η Υπηρεσία Φάρων αποτελεί ανεξάρτητη Ναυτική Υπηρεσία υπαγόμενη στο Γενικό Επιτελείο Ναυτικού και μέσω της εκτέλεσης του έργου της αποτελεί παραγωγική μονάδα του Κράτους. Ο γεωγραφικός χώρος, στον οποίο δραστηριοποιείται η ΥΦ, είναι κυρίως ο θαλάσσιος παράκτιος χώρος και ακτές που περιβάλλουν την ηπειρωτική και νησιωτική Ελληνική Επικράτεια.
Το Ελληνικό Φαρικό Δίκτυο εκτείνεται σε μήκος 18.400 χλμ. επί των ακτών της Ελλάδος. Σήμερα οι 1297 πυρσοί που συντηρούνται από την Υπηρεσία Φάρων εκτιμάται ότι καλύπτουν πλήρως τις ανάγκες φωτοσήμανσης ενός εξαιρετικά μεγάλου αριθμού νήσων, νησίδων και βραχονησίδων (9.835) καθώς και 1345 κόλπων και όρμων, 161 στενών και διαύλων και 520 λιμένων.
-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
Δείτε το video αφιέρωμα, που ανέβηκε το έτος 2022 στην επίσημη ιστοσελίδα του τοπικού ραδιοφωνικού σταθμού Limnos FM 100
https://www.limnosfm100.gr/limnos/item/61950-o-fm100-ston-faro-tis-plakas.html
-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-
ΠΗΓΕΣ :
- ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΦΑΡΩΝ https://yf.hellenicnavy.gr/
- ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΔΕΛΤΙΑ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ https://vidarchives.gr
- ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ
Βαγγέλης Χαρίτος, ΦΑΡΟΣ ΠΛΑΚΑ ΛΗΜΝΟΥ, στο Βακαλοπούλου Μ., Δανιήλ Μ., Λαμπρόπουλος Χ., Φασουράκης Η. (επιμ.), 2017, Βιομηχανικά Δελτία Απογραφής (www.vidarchives.gr/reports/2024_06_2906)
- ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ
- Limnos FM100 στο Youtube: “Ο FM100 στο Φάρο της Πλάκας (21.08.22)“
