“ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΕΙΟ ΣΥΣΣΙΤΙΟ”

23 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2024

Στο παραλιακό μέτωπο του Ρωμέικου Γιαλού, στη πόλη της Μύρινας, εδώ και δυο αιώνες τώρα, στέκονται στη σειρά κτίρια ξεχωριστής αρχιτεκτονικής και ιστορικής αξίας. Σηματοδοτούν μια ιδιαίτερη περίοδο της μεταναστευτικής ιστορίας του νησιού της Λήμνου και ειδικότερα μια ξεχωριστή κατηγορία των Ελλήνων της διασποράς, αυτής των Λημνιών Αιγυπτιωτών.

Λημνιοί μετανάστες ξεκίνησαν να εγκαθίστανται στην Αίγυπτο πριν από το 1800, αλλά η μαζικότερη μετακίνησή τους προς τα εκεί καταγράφεται μετά το 1830.

Συνοπτικά, μια παρουσίαση της μετανάστευσης των Λημνιών από τον 18ο αιώνα και μετά, σε Ρωσία, Μικρά Ασία, Αίγυπτο, Ευρώπη, στις χώρες της Αφρικής, τις ΗΠΑ και την Αυστραλία, έχει αποτυπώσει ο συγγραφέας και ερευνητής (χημικός και καθηγητής, για πολλά χρόνια, στα Γυμνάσια & Λύκεια της

Λήμνου), Θεόδωρος Μπελίτσος, στο άρθρο του “Η Λημνιακή Διασπορά από τα τέλη του 18ου αιώνα μέχρι σήμερα“, που δημοσιεύτηκε σε δύο μέρη, το πρώτο στις 16 του μηνός Φεβρουαρίου 1998 και το δεύτερο στις 16 του μηνός Μαϊου 1998, στα φύλλα 2 & 3 αντίστοιχα, της εφημερίδας “Νόστος για τη Λέσβο, τη Λήμνο και τον Άη Στράτη“, μια έκδοση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Λέσβου.

Εξέχουσα θέση ανάμεσα στα ιστορικά αυτά κτίρια του Ρωμέικου Γιαλού της Μύρινας κατέχει το αρχοντικό του Στυλιανού Χριστοδουλίδη. Παραγωγός βαμβακιού στην Αίγυπτο και μεγαλέμπορος, που αργότερα ίδρυσε βιομηχανία και στην πόλη Μάντσεστερ της Βορειοδυτικής Αγγλίας, επαναπατρίστηκε το 1868 και ανήγειρε στο Ρωμέϊκο Γιαλό ένα μέγαρο, βικτωριανής τεχνοτροπίας.

Στην καλαίσθητη κατασκευή του ξεχωρίζει η κάλυψη της οροφής της εισόδου, με πολύχρωμους υαλοπίνακες, τα γνωστά βιτρό, εντυπωσιακά τζάκια από γρανίτη στα περισσότερα δωμάτια και ξυλόγλυπτα πατώματα. Πολλά από τα οικοδομικά υλικά είχαν εισαχθεί από το Μάντσεστερ της Αγγλίας, όπως φανερώνουν επιγραφές – σφραγίδες, στις μαντεμένιες εστίες, που ακόμα σώζονται στο υπόγειο του κτιρίου.

Η ιστορική διαδρομή του αρχοντικού αυτού είναι μεγάλη και πολυποίκιλη. Κατά τον 19ο και το πρώτο μισό του 20ου αιώνα, το αρχοντικό Χριστοδουλίδη συνδέθηκε στενά με την κοινωνική ζωή και την ιστορία του νησιού. Εκεί φιλοξενήθηκαν ο ναύαρχος Κουντουριώτης, ο ναύαρχος Δημήτριος Φωκάς αλλά και επιτελείς του Αγγλικού Στόλου.

Από τις 22 Ιανουαρίου του 1941, ο Τζώρτζης, γιος του Στυλιανού Χριστοδουλίδη, ίδρυσε το «Χριστοδουλίδειο Μαθητικό Συσσίτιο», το οποίο λειτούργησε μέσα στο κτίριο. Χορήγησε αρκετά χρήματα … “ώστε να είναι εξασφαλισμένη εσαεί η λειτουργία και η συντήρησις αυτού”.

Στην διάρκεια της Κατοχής ο Τζώρτζης Χριστοδουλίδης, λόγω του ότι είχε Βρεταννική υπηκοότητα και θεωρήθηκε συνεργάτης των Συμμάχων, συνελήφθη από τους Γερμανούς και φυλακίστηκε από τη Γκεστάπο στον Μούδρο. Αποφυλακίστηκε λίγο αργότερα, αλλά πέθανε από τις κακουχίες, στις 22 Δεκεμβρίου του 1943. Μετά τον θάνατο του, το ακίνητο περιήλθε  στο ίδρυμα, σύμφωνα με την εκπεφρασμένη βούλησή του. Στη γερμανική κατοχή το κτίριο χρησιμοποιήθηκε ως λέσχη των αξιωματικών της Γκεστάπο.

Στις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα το “Χριστοδουλίδειο” κάλυψε ανάγκες δημοσίων υπηρεσιών και φορέων, προσφέροντας στέγαση στην Αγροτική Τράπεζα την δεκαετία του 1960, στο Γυμνάσιο Μύρινας (1966-1974) και στη Στρατιωτική Διοίκηση Λήμνου (1975-2005), ενώ από το 2007 έως το το 2020 είχε παραχωρηθεί στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Το “Χριστοδουλίδειο Συσσίτιο”, το οποίο έσωσε από την πείνα δεκάδες άπορους μαθητές στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, διακονούσαν εθελοντικά εκ περιτροπής πολλές κυρίες της Μύρινας, αναγνωρίζοντας τον κοινωφελή σκοπό του.

Το 2015 η “Ανεμόεσσα”, ένας Σύλλογος με έντονη δραστηριότητα, ο οποίος ιδρύθηκε στη Μύρινα το έτος 2006, από 24 μέλη και κάνει παρεμβάσεις για τη διατήρηση της ιστορικής φυσιογνωμίας της Λήμνου, αλλά επίσης και για την προστασία της φυσικής κληρονομιάς του νησιού, κατέθεσε πρόταση, να λειτουργήσει το “Χριστοδουλίδειο” σαν Αρχαιολογικό Μουσείο Λήμνου, αφού συντηρηθεί και διαμορφωθεί.

Έξι (6) ολόκληρα χρόνια αργότερα, στις 31 Μαρτίου του έτους 2021, εν μέσω της πανδημίας sars covid 19, πραγματοποιήθηκε τηλεδιάσκεψη, στην οποία συμμετείχαν, η (τότε και τώρα) Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη, ο Πρόεδρος της Διαχειριστικής Επιτροπής του «Χριστοδουλίδειου Συσσιτίου» Δημήτρης Αχιλαδέλλης, η αντιπρόεδρος του Ομίλου Προστασίας Περιβάλλοντος και Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς Νήσου Λήμνου «Ανεμόεσσα» Ήβη Νανοπούλου, ο προϊστάμενος της Διεύθυνσης Μελετών και Εκτέλεσης Έργων Μουσείων και Πολιτιστικών Κτιρίων του ΥΠΠΟΑ Κωνσταντίνος Φρισήρας, ο προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου Παύλος Τριανταφυλλίδης και υπηρεσιακά στελέχη του ΥΠΠΟΑ.

Για ακόμη μια φορά, όπως δήλωσε και η κ. Λίνα Μενδώνη, …….. “όλες οι πλευρές έχουν τη βούληση να σωθεί αυτό το πολύ ενδιαφέρον, όχι μόνον αρχιτεκτονικά, αλλά και ιστορικά, κτήριο“. Σχετική ανακοίνωση για την τηλεδιάσκεψη αυτή και τα αποτελέσματά της ανάρτησε και το Υπουργείο Πολιτισμού, στην επίσημη ιστοσελίδα του (https://www.culture.gov.gr/el/Information/SitePages/view.aspx?nID=3716 ).

Τον Απρίλιο του έτους 2023, σε μια από τις συχνές επισκέψεις μας στο νησί της Λήμνου, ο γράφων πήρε ακόμη μια φωτογραφία του κτιρίου. Η περαιτέρω αποσάθρωσή του είναι ορατή. Το ότι ο αύλειος χώρος του, εν σχέσει με την προηγούμενη, από έτους 2015, φωτογραφία του, είναι άνευ αμφιβολίας σε χειρότερη κατάσταση, επιφορτισμένος με πρόχειρες μεταλλικές κατασκευές και σχισμένα προστατευτικά προς αποφυγή πτώσεως υλικών επί της κεφαλής διερχομένων πολιτών, ντόπιων και επισκεπτών, είναι ένα γεγονός άνευ αμφιβολίας.

Η συνολική εικόνα της κατάστασης είναι αποκαρδιωτική, παρά τις προηγηθείσες προτάσεις, τις συσκέψεις, τις αποφάσεις και όλα τα άλλα “βαρύγδουπα” εξαγγελθέντα.

Όπως έχει γράψει και ο ανώνυμος λαϊκός φιλόσοφος σε τοίχο της πρωτεύουσας της πατρίδας μας … “Αν δεν υπήρχε το τελευταίο λεπτό, πολλά πράγματα δεν θα είχαν γίνει“.

Αλλά όπως, επίσης, είπε κάποτε και ο Αμερικανός αρχιτέκτονας Frank Lloyd Wright … “Ένας γιατρός μπορεί να “θάψει” τα λάθη του, αλλά ένας αρχιτέκτονας το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να συμβουλέψει τους πελάτες του να φυτέψουν αναρριχητικά φυτά“.

Θέλω να πιστεύω ότι, όλοι οι εμπλεκόμενοι με τη διάσωση, τη συντήρηση και την αξιοποίηση του ιστορικού αυτού κτιρίου, ενός αρχιτεκτονικού θησαυρού και κοσμήματος της Λήμνου, αλλά και της Ελλάδας ολόκληρης, δεν έχουν στην άκρη του μυαλού τους … τα αναρριχητικά φυτά !!!